Gần đây, chuyện AI trong doanh nghiệp xuất hiện dày đặc trên báo chí lẫn các buổi họp nội bộ. Bạn có thể vừa tò mò vừa thấy bất an. Chúng tôi viết bài này để bạn nhìn vấn đề một cách bình tĩnh, không quá lạc quan mà cũng không bi quan. Cuối bài, bạn sẽ có vài việc cụ thể để chuẩn bị ngay từ hôm nay.

Nỗi lo mất việc trước làn sóng tự động hóa

Cảm giác lo mất việc là điều rất dễ hiểu. Đặc biệt với những bạn vừa ra trường và chưa có nhiều kinh nghiệm thực tế. Khi máy móc làm được ngày một nhiều việc hơn, ai cũng tự hỏi chỗ đứng của mình còn được bao lâu.

Tuy vậy, lo quá mức lại không giúp bạn chuẩn bị tốt hơn. Hiểu đúng bản chất sự việc mới là thứ giúp bạn chủ động khi công nghệ mới đổ bộ vào công ty. Trong quá trình trò chuyện với nhiều bạn trẻ mới đi làm, chúng tôi nhận thấy phần lớn đều hỏi cùng một câu: liệu mình có đang bị bỏ lại phía sau?

Liệu vị trí của bạn có còn cần thiết

Nhiều bạn băn khoăn rằng công nghệ sẽ chiếm chỗ làm của mình trong vài năm tới. Phản ứng này hoàn toàn bình thường, vì tương lai luôn có nhiều điều chưa rõ ràng. Bạn nên nhìn nhận vấn đề đa chiều hơn, đừng chỉ dựa vào những tiêu đề gây sốc trên mạng xã hội.

Ở phần lớn doanh nghiệp đang chuyển đổi số, nhu cầu về nhân lực vẫn còn lớn. Điều thay đổi là cách chúng ta làm việc mỗi ngày. Toàn bộ một công việc hiếm khi biến mất trong một đêm. Vị trí của bạn có thể được định hình lại, miễn là bạn sẵn sàng học thêm những kỹ năng mới.

Công việc thay đổi chứ không biến mất hoàn toàn

Điểm quan trọng cần phân biệt là thay đổi và biến mất. Hai khái niệm này rất dễ bị nhầm lẫn khi đọc những bài viết mang tính giật gân. Nhiều đầu việc đang chuyển hóa về hình thức hơn là bị xóa sổ. Phần lặp lại được giao cho công cụ, còn phần cần tư duy vẫn thuộc về con người.

Lấy ví dụ một nhân viên hành chính từng mất gần cả buổi sáng để nhập liệu và sắp xếp hồ sơ. Sau khi doanh nghiệp đưa vào một công cụ hỗ trợ, phần việc đó chỉ còn khoảng một tiếng. Thời gian tiết kiệm được thường không dùng để nghỉ ngơi. Nó được chuyển sang những việc cần sáng tạo hơn, như xây dựng quy trình làm việc hoặc chăm sóc khách hàng trực tiếp. Vai trò con người dần dịch sang giám sát và ra quyết định, thay vì chỉ thao tác bằng tay.

Nhìn theo cách này, công nghệ giống một trợ lý hơn là một đối thủ trực tiếp. Nó gánh bớt phần nhàm chán để bạn tập trung vào giá trị cốt lõi mà chỉ con người làm tốt.

Những công việc dễ bị tự động hóa nhất

Hiểu rõ việc nào dễ bị tự động hóa giúp bạn chuẩn bị sớm hơn. Không phải mọi đầu việc trong cùng một phòng ban đều chịu ảnh hưởng như nhau. Có vài đặc điểm khiến một công việc dễ được thay thế hơn những công việc khác.

Tác vụ lặp lại và xử lý theo khuôn mẫu

Những việc lặp đi lặp lại thường thuộc nhóm dễ tự động hóa nhất. Nhập liệu, sắp xếp giấy tờ theo mẫu cố định hay tổng hợp báo cáo theo công thức có sẵn đều nằm trong nhóm này. Công cụ làm các việc đó nhanh hơn và ít sai sót hơn con người khi phải lặp lại hàng trăm lần mỗi ngày.

Nếu công việc của bạn chủ yếu là những bước cố định như vậy, đó là tín hiệu để nâng cấp kỹ năng sớm. Hãy hướng tới phần việc cần nhiều tư duy hơn, chẳng hạn phân tích số liệu hay đề xuất giải pháp cải tiến.

Phần việc cần phán đoán vẫn thuộc về con người

Ngược lại, có những việc rất khó thay thế dù công nghệ phát triển đến đâu. Đó là những việc đòi hỏi phán đoán trong tình huống phức tạp, sáng tạo nội dung mới và sự đồng cảm với khách hàng hay đồng nghiệp. Máy móc khó tái hiện những năng lực này một cách linh hoạt và tự nhiên.

Khi chọn công cụ hỗ trợ cho công việc, bạn nên tìm hiểu kỹ trước khi quyết định. Bạn có thể tham khảo thêm tại shop mona.media để hình dung giải pháp nào phù hợp với nhu cầu thực tế của phòng ban mình. Chọn đúng công cụ giúp bạn phối hợp với công nghệ hiệu quả, tránh mua một giải pháp quá lớn hoặc quá nhỏ so với quy mô công việc.

Tư duy phản biện và giao tiếp khéo léo là lợi thế bền vững, và không công cụ nào thay thế hoàn toàn được hai năng lực này. Bạn nên rèn luyện chúng ngay khi còn đi học, hoặc càng sớm càng tốt khi vừa bước chân vào nghề. Nếu muốn hình dung rõ hơn phần việc nào nên giao cho công cụ, bạn có thể đọc thêm cách ứng dụng AI trong doanh nghiệp nhỏ để giảm việc lặp lại.

Hướng đi cho người lao động trẻ trong thời đại AI

Vậy người trẻ nên làm gì để thích nghi? Câu trả lời nằm ở cách bạn nhìn nhận công nghệ, không chỉ nằm ở số khóa học bạn đăng ký. Thay vì né tránh, hãy biến công nghệ thành công cụ hỗ trợ cho chính công việc của mình.

Học cách phối hợp thay vì cạnh tranh

Cạnh tranh trực tiếp với máy móc là cuộc đua khó thắng, vì máy luôn nhanh hơn ở những việc lặp lại. Thay vào đó, hãy học cách làm việc cùng công cụ như một đồng nghiệp. Người biết dùng công cụ tốt thường làm việc hiệu quả hơn hẳn người vẫn làm theo cách cũ kéo dài nhiều năm.

Hãy xem công nghệ là trợ lý giúp bạn tiết kiệm thời gian cho những việc quan trọng hơn. Đồng thời, hãy cập nhật kỹ năng đều đặn để không bị tụt lại khi các công cụ mới liên tục xuất hiện.

Biết kỹ năng nào nên ưu tiên

Khi hiểu công nghệ làm tốt điều gì, bạn sẽ biết nên ưu tiên học kỹ năng nào. Nhờ vậy, bạn đầu tư đúng chỗ thay vì học lan man theo phong trào.

• Nhóm dễ bị thay thế: nhập liệu, sắp xếp hồ sơ theo mẫu, tổng hợp báo cáo cố định.
• Nhóm khó bị thay thế: phán đoán tình huống, sáng tạo, giao tiếp và thấu hiểu người khác.

Bạn nên dần chuyển từ nhóm đầu sang nhóm sau. Việc này không diễn ra trong một sớm một chiều, nhưng mỗi tuần thêm một chút sẽ tạo khác biệt rõ rệt sau vài tháng. Chúng tôi thấy nhiều bạn bắt đầu từ việc tự động hóa một báo cáo nhỏ, rồi dần mở rộng sang những việc lớn hơn.

Kết luận: thay đổi tư duy để thích nghi

Công nghệ không chỉ lấy đi việc làm mà còn tạo ra những vị trí mới. Bên cạnh các công việc thay đổi cách vận hành, nhiều cơ hội khác cũng đang xuất hiện ngay trong doanh nghiệp bạn đang làm. Điều quan trọng là bạn có sẵn sàng nắm bắt hay không, thay vì giữ tâm lý chờ đợi và lo sợ.

Người chủ động học hỏi luôn có chỗ đứng trên thị trường lao động, bất kể công nghệ thay đổi nhanh đến đâu. Nếu bạn đang lo về tương lai nghề nghiệp, hãy bắt đầu bằng việc trang bị kỹ năng số phù hợp với ngành mình theo đuổi. Chủ động hôm nay chính là cách giữ vững vị trí của bạn cho ngày mai.